Trước khi tạo hồ sơ bản đồ, Zalo OA, fanpage hay mua tên miền, hãy tạo một địa chỉ email chỉ dùng cho tiệm, do chủ tiệm giữ, gắn số điện thoại của chủ tiệm để khôi phục. Mọi tài khoản của tiệm sau đó đăng ký bằng email này, không dùng email cá nhân của chủ, càng không dùng email của nhân viên hay người làm hộ.
Việc này chỉ mất mười lăm phút nhưng là thứ quyết định vài năm sau tiệm còn giữ được các kênh của mình hay không. Bài dưới đây nói vì sao cần, đặt tên thế nào, ai được biết mật khẩu, và cách chuyển dần các tài khoản đang đứng tên email khác về email của tiệm.
Vì sao không dùng email cá nhân cho tiệm
Email cá nhân của chủ tiệm thường chứa thư từ gia đình, ngân hàng, giấy tờ riêng. Khi tiệm cần nhờ người khác làm hộ hồ sơ bản đồ hay cài lại điện thoại ở quầy, bạn sẽ ngần ngại đưa email đó cho họ, và cuối cùng người làm hộ dùng luôn email của họ để đăng ký cho nhanh. Từ đó kênh của tiệm đứng tên người ngoài.
Email của nhân viên càng rủi ro hơn. Người trẻ trong tiệm rành điện thoại nên hay được nhờ tạo fanpage, tạo hồ sơ, và họ dùng tài khoản sẵn có của mình. Đến khi họ nghỉ việc, mọi thông báo, mọi mã xác nhận đều gửi về hộp thư của họ. Việc lấy lại quyền lúc đó tốn công hơn nhiều so với mười lăm phút tạo email riêng từ đầu.
Một email riêng còn giúp gom thư của tiệm về một chỗ: thông báo xác minh hồ sơ, hoá đơn dịch vụ, nhắc gia hạn tên miền. Thư nhắc gia hạn rơi vào hộp thư cá nhân đầy quảng cáo là cách quen thuộc để tiệm mất tên miền.
Cuối cùng là chuyện sang nhượng. Ngày nào đó tiệm có thể giao lại cho con, cho người khác. Mọi kênh đứng chung một email của tiệm thì bàn giao gọn: đổi mật khẩu, đổi số khôi phục, ghi biên bản. Kênh nằm rải rác trong email cá nhân của nhiều người thì mỗi kênh là một cuộc thương lượng riêng.
Chuẩn bị trước khi tạo email cho tiệm
Ngồi xuống với giấy bút, chuẩn bị đủ những thứ này rồi mới bấm tạo:
- Tên email: dựa trên tên tiệm, không dấu, dễ đọc qua điện thoại. Ví dụ "tiemmaycolan" hoặc "bunchiha" kèm một chữ chỉ khu vực nếu tên đã có người dùng.
- Số điện thoại khôi phục: số của chủ tiệm, số giữ lâu dài, không phải số của nhân viên hay người làm hộ.
- Email khôi phục: có thể là email cá nhân của chủ tiệm hoặc của một người thân đáng tin trong gia đình.
- Mật khẩu: một câu dài dễ nhớ với chủ tiệm, không phải ngày sinh hay số điện thoại.
- Chỗ cất mật khẩu: một cuốn sổ riêng cất ở nhà, không dán ở quầy, không chụp ảnh gửi qua tin nhắn.
- Ngày tạo: ghi vào sổ cùng với tên email, để sau này biết tài khoản nào tạo trước.
Nên bật xác minh hai bước gắn với số của chủ tiệm ngay khi tạo xong. Nếu chủ tiệm lớn tuổi, chọn cách xác minh ít bước nhất mà vẫn an toàn và tập thử một lần đăng nhập trên máy khác ngay hôm đó.
Tên mục và cách bật xác minh có thể khác theo nhà cung cấp email và phiên bản ứng dụng; không thấy thì tìm trong phần Bảo mật hoặc Tài khoản của hộp thư.
Đặt tên email cho dễ đọc qua điện thoại
Email của tiệm sẽ có lúc phải đọc cho người khác chép: đọc cho người làm web, cho nhân viên hỗ trợ của nền tảng, cho kế toán. Tên càng dễ đọc thành tiếng càng ít sai. Tránh các chữ dễ nhầm khi đọc như "i" với "y", "s" với "x", "d" với "gi", và tránh số xen giữa chữ.
Một cách đặt hay dùng là tên tiệm viết liền không dấu, nếu đã có người dùng thì thêm một chữ chỉ ngành hoặc khu vực, ví dụ thêm "sửa xe" hay "chợ phường". Tránh gắn năm sinh của chủ tiệm hay số điện thoại vào tên, vừa lộ thông tin cá nhân vừa khó nhớ.
Thử đọc tên email to lên cho một người trong nhà chép lại mà không nhìn. Người đó chép đúng ngay lần đầu là tên đạt. Nếu phải đánh vần từng chữ, đổi tên khác trước khi tạo, vì sau khi đã đăng ký vài kênh thì đổi email rất phiền.
Ai được biết gì về email của tiệm
Không phải ai làm trong tiệm cũng cần đăng nhập email này. Phân rõ từ đầu thì sau này không phải đổi mật khẩu mỗi khi có người nghỉ.
| Người | Biết mật khẩu email | Quyền trên các kênh | Khi rời tiệm |
|---|---|---|---|
| Chủ tiệm | Có | Chủ sở hữu cao nhất | Bàn giao theo thủ tục sang nhượng |
| Người thân cùng đứng tiệm | Có, nếu cùng chủ | Chủ sở hữu hoặc quản trị | Ghi rõ trong sổ |
| Nhân viên trực tin nhắn | Không | Vai trò quản lý hoặc biên tập trên từng kênh, đăng nhập bằng tài khoản riêng của họ | Gỡ vai trò, không cần đổi mật khẩu email |
| Con cháu làm hộ một lần | Không, hoặc chỉ trong buổi làm rồi đổi | Thêm tạm làm quản lý | Gỡ ngay khi xong việc |
| Người làm web, làm hồ sơ thuê | Không | Quyền quản lý tạm qua lời mời | Gỡ khi nghiệm thu xong |
Nguyên tắc chung là người khác được quyền thông qua lời mời vào từng kênh, không thông qua mật khẩu email của tiệm. Hầu hết nền tảng đều có cách mời thêm người quản lý; đó là con đường nên dùng, vì gỡ ra dễ và không ảnh hưởng tài khoản gốc. Tên vai trò mỗi nền tảng gọi một kiểu, như chủ sở hữu, quản trị viên, quản lý, biên tập; trước khi mời ai, đọc phần mô tả quyền của vai trò đó để không lỡ trao quyền cao hơn cần thiết.
Những cái sai hay gặp với email của tiệm
Tạo email riêng nhưng gắn số khôi phục của người làm hộ. Lúc tạo, người làm hộ nhập số của họ cho nhanh nhận mã. Email trông như của tiệm, nhưng khi quên mật khẩu, mã khôi phục lại gửi về máy người khác.
Mỗi kênh tạo một email mới. Hồ sơ bản đồ một email, fanpage một email, tên miền một email khác. Ba năm sau không ai nhớ email nào đi với kênh nào. Một tiệm, một email chính là đủ.
Không đăng nhập lại trong nhiều tháng. Một số hộp thư lâu không dùng có thể bị hạn chế hoặc yêu cầu xác minh lại. Thêm vào lịch tháng một việc nhỏ: mở hộp thư tiệm, đọc thư quan trọng, xoá thư rác.
Ghi mật khẩu trên tờ giấy dán ở quầy. Tiện cho người trong tiệm nhưng cũng tiện cho mọi người đứng ở quầy. Mật khẩu email là chìa khoá của mọi kênh, cất ở nhà.
Dùng email của tiệm để đăng ký đủ thứ linh tinh. Hộp thư đầy thư khuyến mãi thì thư nhắc gia hạn, thư báo đề xuất sửa hồ sơ bị lẫn mất. Email của tiệm chỉ dùng cho các kênh và dịch vụ của tiệm, việc riêng dùng email riêng.
Chuyển dần các tài khoản đang có về email của tiệm
Tiệm đã có vài kênh đăng ký bằng email khác thì đừng làm hết trong một ngày. Làm từng kênh theo thứ tự:
- Liệt kê mọi kênh của tiệm và email đang đứng tên từng kênh. Kênh nào không biết email nào thì ghi "chưa rõ".
- Bắt đầu từ kênh quan trọng nhất với khách của bạn, thường là hồ sơ bản đồ. Trên hồ sơ đó, mời email của tiệm vào với vai trò cao nhất mà nền tảng cho phép, chấp nhận lời mời từ hộp thư tiệm.
- Khi email của tiệm đã có quyền cao nhất, chuyển quyền sở hữu chính sang nó nếu nền tảng có chức năng này, rồi mới hạ hoặc gỡ quyền của email cũ.
- Làm tương tự với fanpage, Zalo OA, tài khoản quản lý tên miền. Mỗi nền tảng có cách gọi vai trò khác nhau, đọc kỹ tên vai trò trước khi gỡ ai ra.
- Ghi lại trong sổ: kênh, ngày chuyển, vai trò của email tiệm, ai còn quyền khác.
Đừng gỡ quyền email cũ trước khi email mới đã có quyền cao nhất và đăng nhập thử thành công. Làm ngược thứ tự là tự khoá mình ngoài cửa. Kênh nào không còn ai đăng nhập được thì đi theo đường lấy lại quyền chính thức của nền tảng, không mua bán hay nhờ người lạ "lấy lại hộ".
Ví dụ giả định và dòng ghi chép mẫu trong sổ tài khoản
Anh Tùng có tiệm sửa xe. Hồ sơ bản đồ do cậu thợ phụ tạo hai năm trước bằng email của cậu, fanpage do anh tạo bằng email cá nhân của anh. Khi cậu thợ phụ nói sắp về quê, anh nhờ cậu ngồi lại một buổi: tạo email riêng cho tiệm gắn số của anh, mời email đó vào hồ sơ bản đồ, chuyển quyền chính, rồi mới gỡ email của cậu. Fanpage anh làm tương tự vào tuần sau.
Cuối buổi, anh ghi một dòng cho mỗi kênh vào sổ tài khoản cất ở nhà, theo mẫu:
"Hồ sơ bản đồ tiệm sửa xe: email tiệm là chủ sở hữu chính từ ngày [ngày]. Người khác có quyền: không. Email cũ của thợ phụ đã gỡ ngày [ngày]. Số khôi phục: số của anh Tùng."
Dòng ghi chép này không có mật khẩu, nên kể cả ai đọc được cũng không đăng nhập được. Nhưng nó đủ để bất cứ người nào trong gia đình biết phải bắt đầu từ đâu nếu anh Tùng vắng mặt dài ngày.
Cách tự kiểm đã xong: đăng xuất email tiệm khỏi mọi máy, rồi đăng nhập lại trên một máy khác bằng mật khẩu trong sổ, nhận mã về số của chủ tiệm. Làm được trọn vòng đó mà không cần gọi ai là xong.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng nhỏ có cần email theo tên miền riêng không?
Chưa cần nếu tiệm chưa có web và tên miền. Một email miễn phí mang tên tiệm, do chủ tiệm giữ, đã đủ để đăng ký và quản lý các kênh. Khi có tên miền rồi, email theo tên miền là bước có thể làm thêm sau, không phải điều kiện bắt buộc.
Đã đăng ký fanpage bằng email cá nhân thì có phải tạo lại trang không?
Không cần tạo lại. Fanpage gắn với tài khoản Facebook của người quản trị, nên điều cần là tài khoản của chủ tiệm có toàn quyền trên trang và tài khoản đó dùng email, số khôi phục mà tiệm giữ được. Tạo lại trang mới thì mất người theo dõi và để lại một trang cũ bỏ hoang.
Nhân viên cần trả lời tin nhắn thì có cần biết mật khẩu email của tiệm không?
Không cần. Mời nhân viên vào từng kênh với vai trò quản lý hoặc trực tin nhắn, đăng nhập bằng tài khoản của chính họ. Khi họ nghỉ, chỉ cần gỡ vai trò đó, email và mật khẩu của tiệm vẫn giữ nguyên.
Chủ tiệm lớn tuổi không quen dùng email thì nên làm thế nào?
Vẫn để email đứng tên chủ tiệm, gắn số của chủ tiệm, và có một người thân tin cậy cùng biết cách đăng nhập. Người thân giúp đọc thư quan trọng hằng tháng, còn chủ tiệm giữ cuốn sổ ghi tài khoản và là người nhận mã khôi phục.
Quên mật khẩu email của tiệm thì sao?
Dùng chức năng khôi phục của nhà cung cấp email, mã sẽ gửi về số hoặc email khôi phục đã khai khi tạo. Vì vậy số khôi phục phải là số của chủ tiệm. Nếu số khôi phục là của người khác, liên hệ họ hoặc làm theo hướng dẫn khôi phục chính thức.
Một chủ có hai tiệm khác nhau thì dùng một email hay hai?
Nếu hai tiệm có thể sang nhượng riêng hoặc giao cho hai người khác nhau quản lý, nên dùng hai email để sau này tách ra không rối. Nếu là hai chi nhánh của cùng một tiệm, một email chung quản lý các hồ sơ thường gọn hơn.